PHẦN I: MỞ ĐẦU

   Văn hoá nhà trường nhằm giúp Hiệu trưởng định hình thành công các giá trị văn hoá cốt lõi, từ đó phát huy tiềm năng nguồn lực, xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực. Nguồn gốc của văn hoá là cái đẹp, theo cách nhìn phương đông, hình thức đẹp đẽ biểu hiện trước hết trong lễ, nhạc, cách lãnh đạo, quản lý… đặc biệt trong ngôn ngữ, cách ứng xử lịch sự. Nó biểu hiện thành một hệ thống các chuẩn mực, giá trị ứng xử được mọi người chấp nhận và xem là nét đẹp.

   Khái niệm văn hoá của một tổ chức được định nghĩa như sau: Đó là một tập hợp các chuẩn mực, các giá trị niềm tin và hành vi ứng xử của một tổ chức tạo nên sự khác biệt của các thành viên, của tổ chức này với các thành viên của tổ chức khác. Văn hoá tổ chức được mô tả như một tập hợp chung các tín ngưỡng, thông lệ, hệ thống giá trị, quy chuẩn hành vi ứng xử và cách kinh doanh riêng của từng tổ chức. Những mặt trên sẽ quy định mô hình hoạt động riêng của tổ chức và cách ứng xử của các thành viên trong tổ chức.

   Văn hoá nhà trường có đầy đủ đặc tính văn hoá tổ chức, song nó có những đặc trưng riêng. Văn hoá nhà trường liên quan đến toàn bộ đời sống vật chất tinh thần của một nhà trường. nó biểu hiện trước hết là tầm nhìn, sứ mạng, triết lý, mục tiêu, các giá trị, phong cách lãnh đạo, quản lý… bầu không khí tâm lý. Thể hiện thành hệ thống các chuẩn mực, các giá trị, niềm tin, quy tắc ứng xử…được xem là tốt đẹp và được mọi người trong nhà trường chấp nhận. Một nghiên cứu mới đây cho thấy thứ tự của 8 giá trị được xếp hạng cao trong giá trị văn hoá doanh nghiệp và 8 giá trị được xếp thứ hạng cao trong giá trị văn hoá nhà trường.

Văn hoá nhà trường giống như tảng băng có phần nổi, phần chìm.

Phần nổi:

     - Tầm nhìn, chính sách, mục đích, mục tiêu.

-          Khung cảnh, cách bài trí lớp học

-          Logo, khẩu hiệu, bảng hiệu, biểu tượng

-          Đồng phục, các nghi thức, nghi lễ

-          Các hoạt động văn hoá, học tập của trường

Phần chìm:

     - Nhu cầu, cảm xúc, mong muốn cá nhân

-          Quyền lực và cách thức ảnh hưởng

-          Thương hiệu

-          Các giá trị

-          Các giá trị ngầm

Chính vì vậy lãnh đạo, quản lý, tổ chức xây dựng phát triển văn hoá ở trong trường học có ý nghĩa quan trọng vì văn hoá nhà trường lành mạnh, giúp giảm bớt sự không hài lòng của giáo viên và giúp giảm thiểu hành vi, cử chỉ không lịch sự của học sinh. Tạo ra môi trường thuận lợi hỗ trợ việc dạy và học. Khuyến khích giáo viên, học sinh nổ lực rèn luyện, học tập đạt thành tích mong đợi.

PHẦN II: NỘI DUNG

CHƯƠNG I

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

1. Quan niệm về văn hoá

1.1       Khái niệm văn hoá là gì

-          Có nhiều định nghĩa khác nhau về văn hoá. Nguồn gốc của văn hoá là cái đẹp. Nó biểu hiện thành một hệ thống các chuẩn mực, giá trị ứng xử được mọi người chấp nhận và xem là vẻ đẹp

-          Định nghĩa văn hoá của UNESCO: “ Văn hoá hiểu theo nghĩa rộng là một phức thể, tổng thể các đặc trưng diện mạo về tinh thần, vật chất, tri thức, tình cảm, khắc hoạ lên bản sắc của một cộng đồng, gia đình,  xóm làng, xã hội v.v… Văn hoá không chỉ bao gồm nghệ thuật văn chương mà cả những lối sống, những quyền cơ bản của con người, những hệ thống giá trị, những tín ngưỡng “

-          Văn hoá hiểu theo nghĩa hẹp: “ Văn hoá là một tổng thể những hệ thống biểu trung ( Kí hiệu ) chi phối cách ứng xử và sự giao tiếp trong một cộng đồng khiến cộng đồng ấy có đặc thù riêng… Văn hoá bao gồm hệ thống những giá trị để đánh giá một sự việc, một hiện tượng ( đẹp hay xấu, có đạo đức hay vô đạo đức, phải hay trái, đúng hay sai…) theo cộng đồng ấy

1.2       Khái niệm văn hoá nhà trường

Văn hoá nhà trường là một tập hợp các chuẩn mực, các giá trị, niềm tin và hành vi ứng xử…đặc trưng của một trường học, tạo nên sự khác biệt với các tổ chức khác.

1. Tầm quan trọng của việc phát triển văn hoá nhà trường.

2.1       Ý nghĩa của việc phát triển văn hoá nhà trường.

Nghiên cứu của GS. Peter. Smith ( ĐH Sun derlans ) cho thấy văn hoá nhà trường có ảnh hưởng vô cùng to lớn đối với chất lượng cuộc sống và hiệu quả hoạt động của nhà trường. Đó là lý do cần phải nuôi dưỡng, vun trồng, văn hoá nhà trường tích cực, lành mạnh. Có thể tóm tắt như sau: Sự phát triển của trẻ em chịu ảnh hưởng rất lớn của môi trường văn hoá xã hội nơi các em lớn lên; môi trường văn hoá trường học thuận lợi giúp trẻ có nhiều cơ hội phát triển, môi trường này không thuận lợi ( thù nghịch ) sẽ làm thui chột sự phát triển.

2.2       Ảnh hưởng của văn hoá nhà trường đến giáo viên đó là.

-          Khuyến khích mối quan hệ hợp tác, chia sẽ kinh nghiệm học hỏi lẫn nhau, giữa các giáo viên. Giáo viên cảm thấy thoải mái dễ dàng thảo luận về những vấn đề hay, những khó khăn mà họ đang gặp phải. Giáo viên sẵn sàng chia sẽ kiến thức và kinh nghiệm chuyên môn. Giáo viên tích cực trao đổi phương pháp và kỹ năng dạy. Giáo viên quan tâm đến công việc của nhau. Cùng hợp tác với lãnh đạo nhà trường để thực hiện mục tiêu giáo dục đã đề ra.

-          Tạo bầu không khí tin cậy thúc đẩy giáo viên quan tâm đến chất lượng và hiệu quả Giảng dạy - Học tập. Bầu không khí cởi mở, tin cậy, tôn trọng lẫn nhau, tạo động lực để giáo viên quan tâm cải tiến nâng cao chất lượng dạy và học. Cải thiện thành tích giảng dạy và học tập của trường.

2.3       Ảnh hưởng của văn hoá nhà trường đến học sinh.

-          Tạo môi trường học tập có lợi nhất cho học sinh.

-          Tạo môi trường thân thiện cho học sinh: An toàn, cởi mở và chấp nhận các nhu cầu và hoàn cảnh khác của học sinh. Khuyến khích học sinh phát biểu bày tỏ quan điểm cá nhân. Xây dựng mối quan hệ ứng xử tôn trọng, hiểu biết lẫn nhau, học hỏi lẫn nhau giữa thầy và trò.

CHƯƠNG: II

ĐIỀU TRA PHÂN TÍCH XỬ LÝ TÌNH HUỐNG

1. Tiến hành điều tra khảo sát.

1.1       Điều tra việc xây dựng kế hoạch phát triển văn hoá nhà trường.

-          Về kế hoạch: Chưa tách thành kế hoạch riêng mà còn lồng ghép vào trong kế hoạch chung của trường và trong kế hoạch xây dựng phong trào thi đua xây dựng trường học thân thiện học sinh tích cực.

-          Về nội quy nhà trường, quy định lề lối làm việc khi đến trường: Đã có nội quy của trường cho từng năm học khá chi tiết cụ thể; Có quy định những điều cấm giáo viên không được làm, thể hiện trong quy định tiêu chuẩn phẩm chất đạo đức, lối sống của nhà giáo, cách ứng xử, giao tiếp trong trường học

1.2       Điều tra việc xây dựng môi trường văn hoá ở trong nhà trường

-          Trong giao tiếp giữa giáo viên với giáo viên; giáo viên với học sinh; giáo viên với hiệu trưởng; học sinh với học sinh; hiệu trưởng với học sinh; giáo viên với phụ huynh; hiệu trưởng với phụ huynh.

-          Mối quan hệ giữa nhà trường với địa phương; với các tổ chức chính trị xã hội trong công tác giáo dục khá chặt chẽ có hiệu quả. Tham mưu tích cực có hiệu quả trong việc chăm lo xây dựng phát triển nhà trường đặc biệt trong việc xây dựng trường đạt chuẩn Quốc gia, huy động sức mạnh cộng đồng, phát huy tốt công tác xã hội hoá giáo dục vào việc tăng cường cơ sở vật chất trang thiết bị cho trường học

1.3       Điều tra các giá trị văn hoá đã có ở trong trường.

-          Nhà trường đã xây dựng môi trường bảo vệ sức khoẻ, như công tác giữ gìn vệ sinh trường, lớp, bảo vệ môi trường sống. tiết kiệm năng lượng như cấm các trò chơi có hại cho sức khoẻ…

-          Các giá trị đã xây dựng và thực hiện qua nhiều năm: Cách xưng hô, ứng xử trong giao tiếp; Tôn trọng thầy cô, người lớn tuổi, người khác, khi gặp người lớn phải tôn trọng lễ phép biết chào hỏi. Trung thực trong khi học tập, rèn luyện, được của rơi trả lại cho người đánh mất, “ Phong trào nói lời hay, làm việc tốt “ được nhân rộng và làm thường xuyên.

1. Phân tích xử lý tình huống

2.1       Cơ sở pháp lý

-          Pháp lệnh cán bộ công chức. Quy chế thực hiện dân chủ trong hoạt động của cơ quan.

-          Chỉ thị liên tịch số 11-GD và Đào tạo-CĐGDVN, ngày 01 tháng 7 năm 1995 về đẩy mạnh công tác xây dựng gia đình nhà giáo văn hoá. Trong cán bộ giáo viên, công nhân viên ngành Giáo dục.

-          Quyết định số 1204/QĐ-TCCB, ngày 19 tháng 9 năm 2005 về việc ban hành Quy định tiêu chuẩn đạo đức, lối sống đối với cán bộ, công chức, viên chức ngành Giáo dục-Đào tạo.

2.2       Cơ sở thực tiễn

-          Căn cứ vào kế hoạch chiến lược phát triển nhà trường giai đoạn 2010-2015 để xây dựng kế hoạch phát triển văn hoá nhà trường. Đồng thời khẳng định phát huy các giá trị văn hoá của nhà trường đạt được; trên cơ sở đó bổ sung xây dựng các chuẩn chưa đạt

-          Phong trào thi đua xây dựng trường học thân thiện học sinh tích cực.

CHƯƠNG III

CÁC BIỆN PHÁP THỰC HIỆN LÃNH ĐẠO QUẢN LÝ TỔ CHỨC XÂY DỰNG VĂN HOÁ NHÀ TRƯỜNG

1. Quản lý chỉ đạo

1.1       Vai trò của Hiệu trưởng trong lãnh đạo phát triển văn hoá nhà trường: Hiệu trưởng có vai trò quyết định chi phối sự phát triển văn hoá nhà trường với các lí do:

-          Tư duy phát triển giáo dục của Hiệu trưởng ảnh hưởng đến văn hoá nhà trường.

-          Hiệu trưởng có vai trò quyết định trong việc hình thành các chuẩn mực, các giá trị cốt lõi, niềm tin. Hiệu trưởng chú ý đến điều gì… sẽ ảnh hưởng chi phối văn hoá nhà trường.

-          Hiệu trưởng xác định các đặc trưng và chia sẽ tầm nhìn cho nên hiệu trưởng phải là người lãnh đạo gương mẫu, luôn làm gương cho giáo viên, nhân viên và học sinh. Hiệu trưởng hình thành văn hoá nhà trường thông qua hàng trăm hoạt động tương tác hàng ngày đối với cán bộ, giáo viên, nhân viên, phụ huynh, học sinh và cộng đồng.

-          Hiệu trưởng phải chú ý đến nhu cầu của giáo viên và học sinh, cách phản ứng của người hiệu trưởng đối với những biến động của nhà trường. Xác lập cơ chế đánh giá thi đua, khen thưởng đúng người, đúng việc.

-          Phong cách lãnh đạo dân chủ, tăng cường đối thoại cùng tham gia, phân công trách nhiệm rỏ ràng

-          Hiệu trưởng biết lắng nghe, phân tích sẽ tạo bầu không khí tâm lý cởi mở, tin cậy, tôn trọng lẫn nhau nơi làm việc. Biết tiêu chuẩn lựa chọn và sa thải nhân viên.

1.2       Hiệu trưởng nuôi dưỡng văn hoá nhà trường bằng cách:

-          Chia sẽ tầm nhìn, sứ mệnh với cán bộ, giáo viên.

-          Giữ vai trò dẫn dắt, định hướng, chiến lược, mục tiêu thể hiện uy tín.

-          Khuyến khích tích cực ủng hộ sự đổi mới, sự sáng tạo để giáo viên phát triển tối đa khả năng của họ.

-          Coi trọng chăm lo việc đào tạo bồi dưỡng chuyên môn để không ngừng phát triển đội ngũ.

-          Khuyến khích giáo viên tích cực hợp tác với đồng nghiệp trong và ngoài nhà trường. Thúc đẩy sự đối thoại, trao đổi chuyên môn và chia sẽ kinh nghiệm. Tạo bầu không khí dân chủ và nhân văn. Hiệu trưởng là người lãnh đạo để tạo lập ra văn hoá của nhà trường.

1. Xây dựng hệ thống các giá trị cốt lõi để phát triển văn hoá nhà trường.

2.1       Xem xét các giá trị văn hoá đặc trưng của trường.

Mỗi trường đều có sự tồn tại phát triển qua từng giai đoạn lịch sử và gắn với từng mốc thời gian. Vì vậy cần có những khảo sát đánh giá chính xác các giá trị văn hoá mà nhà trường đạt được để khẳng định và phát huy nhằm hình thành các giá trị mới đang phát triển và tồn tại được nhiều cán bộ, giáo viên trong trường mong muốn nhất để hiệu trưởng nhận ra đâu là những giá tị văn hoá đích thực, cốt lõi, đặc trưng của nhà trường để nuôi dưỡng, vun trồng. Vì những giá trị văn hoá không phải là cố định, bất biến, nó có thể thay đổi tuỳ thuộc vào sự thay đổi của xã hội ( Có tính định kỳ…có thời hạn ) vì vậy hiệu trưởng phải luôn vun trồng những giá trị văn hoá nhà trường.

2.2       Định hình hệ thống các giá trị cốt lõi để tập trung xây dựng.

-          Lòng nhân ái         - Sự hợp tác

-          Tình đoàn kết        - Tính trung thực

-          Lòng tự trọng        - Khát vọng vươn lên

-          Xanh sạch đẹp       - Chất lượng và hiệu quả

1. Tạo cách thức phát triển văn hoá nhà trường

3.1       Tạo những đặc điểm thành công cho nhà trường.

-          Dạy học hướng vào học sinh lấy chất lượng hiệu quả làm thước đo

-          Phương pháp dạy học tích cực hoá người học, kích thích tự học

-          Khuyến khích trao đổi chia sẽ kinh nghiệm

-          Thúc đẩy, cổ vũ tinh thần hợp tác, kỹ năng làm việc nhóm

-          Đẩy mạnh bồi dưỡng, phát triển chuyên môn cho đội ngũ giáo viên, khuyến khích giáo viên tích cực bồi dưỡng, thường xuyên dự giờ, trao đổi chia sẽ kinh nghiệm chuyên môn, thiết lập quy trình công cụ giám sát, đánh giá khen thưởng hợp lý, nhằm thúc đẩy giáo viên cải thiện, nâng cao chuyên môn.

-          Nuôi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề một cách sáng tạo, xây dựng mối quan hệ thân thiện, hỗ trợ, gần gủi với cộng đồng với nhà trường

3.2       Xây dựng các mối quan hệ ứng xử có văn hoá trong nhà trường.

-          Xây dựng các quy tắc giao tiếp, ứng xử với mọi người ( HS-HS; HS-GV; GV-GV; GV-HT; GV-PH; HT-PH; HT-GV; HT-HS…) các quy định, quy tắc này đều phải hướng vào các tuyên bố sau:

+ Tôn trọng người khác

+ Tôn trọng lời hứa, sự cam kết

+ Trung thực

+ Tránh cách nói mỉa mai… làm tổn thương người khác

+ Luôn tìm ưu điểm người khác

+ Đặt vị trí mình vào vị trí người khác để xử lý

-          Xây dựng các quy tắc ứng xử với môi trường

+ Bảo vệ sức khoẻ

+ Giữ gìn vệ sinh trường, lớp

+ Bảo vệ môi trường sống

+ Tiết kiệm năng lượng

3.3       Cách thức phát triển văn hoá nhà trường.

-          Biểu dương những thành tích dù là nhỏ, công nhận và công khai những thành tích của giáo viên, nhân viên và học sinh trong trường.

-          Phát triển kỹ năng hợp tác, làm việc nhóm ( GV-GV ) khuyến khích giáo viên tham gia các hoạt động của nhà trường.

-          Công khai minh bạch các hoạt động, đặc biệt là hoạt động tài chính.

-          Khuyến khích các bộ phận, tổ chuyên môn trong trường đề ra phong cách làm việc ( Đi đúng giờ, chuẩn bị tài liệu đầy đủ trước khi đi họp…)

-          Giải quyết kịp thời hiệu quả, dứt điểm những xung đột nếu có.

PHẦN III: KẾT LUẬN

1. Kết luận:

Văn hoá là nói tới hệ thống những giá trị. Vì vậy văn hoá nói chung và văn hoá nhà trường nói riêng, phát triển sẽ có tầm quan trọng to lớn

góp phần thúc đẩy nhà trường phát triển, đồng thời khơi dậy phát huy tiềm năng nguồn lực, xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực. Chính vì những lí do đó vai trò lãnh đạo, quản lý, tổ chức xây dựng văn hoá nhà trường nhằm hình thành các chuẩn mực, các giá trị, niềm tin để xây dựng nhà trường đưa nhà trường phát triển đi lên, tạo nên một môi trường giảng dạy, học tập có hiệu quả, thu hút lôi cuốn cán bộ, giáo viên, học sinh, phụ huynh tham gia tích cực góp phần xây dựng môi trường giáo dục trong sáng, lành mạnh, tạo niềm tin và khát vọng vươn lên. Đồng thời tranh thủ được sự đồng tình ủng hộ của nhân dân…khẳng định thương hiệu, uy tín của nhà trường tạo bầu không khí dân chủ, cởi mở.

1. Kết quả đạt được:

-          Xây dựng bầu không khí dân chủ, cởi mở, hợp tác, cùng chia sẽ hỗ trợ lẫn nhau, mọi người được tôn trọng và có cơ hội thể hiện phát triển khả năng của mình.

-          Tạo được cơ chế đánh giá, khen thưởng đúng người, đúng việc thúc đẩy mọi người nổ lực làm việc, phấn đấu.

-          Cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên trong trường đều thể hiện rõ trách nhiệm, quyền hạn và nghĩa vụ. Cán bộ quản lý quan tâm chăm lo đến chất lượng dạy và học, dự giờ trao đổi chuyên môn với giáo viên đứng lớp về cách dạy và cách học. Quan tâm đến học sinh tạo cho các em yêu thương giúp đỡ lẫn nhau, chăm sóc giúp các em có hoàn cảnh khó khăn, học sinh khuyết tật. Trao quyền cho giáo viên trong dạy - học, đánh giá học sinh. Chăm lo đến công việc nói và làm.

-          Khuyến khích phụ huynh tham gia các hoạt động của nhà trường. Luôn suy nghĩ để học hỏi, để đổi mới và nâng cao uy tín trong nhà trường. Giúp đỡ giáo viên trao đổi kỹ năng giao tiếp.

1. Bài học rút ra.

-          Hiệu trưởng phải có ý thức chăm lo và vun trồng văn hoá nhà trường. Luôn theo dõi uốn nắn, điều chỉnh có những biện pháp cụ thể vào những thời điểm cụ thể để xây dựng và phát triển văn hoá nhà trường nhằm tạo dựng các giá trị văn hoá.

-          Tạo sự bình đẳng, xây dựng bầu không khí dân chủ, cởi mở.

-          Biết chia sẽ kinh nghiệm sẵn sàng hợp tác, lắng nghe.

1. Kiến nghị:

Đối với trường: Cần phát huy và đẩy mạnh phát triển văn hoá nhà trường, giữ vững vun trồng những giá trị văn hoá của nhà trường.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Pháp lệnh công chức, quy chế thực hiện dân chủ trong hoạt động cơ quan.
2. Chỉ thị liên tịch số: 11/GD-ĐT – CĐGDVN, ngày 01 tháng 7 năm 1995 về đẩy mạnh công tác xây dựng gia đình nhà giáo văn hoá trong cán bộ, giáo viên ngành giáo dục.
3. Quyết định số: 1204/GD-TCCB, ngày 19 tháng 9 năm  2005 về việc ban hành quy định tiêu chuẩn đạo đức, lối sống đối với cán bộ công chức, viên chức ngành Giáo dục-Đào tạo.

MỤC LỤC

1. Phần I: Mở đầu                                                                           Trang: 1

2. Phần II: Nội dung; Chương I:                                                     Trang: 2

3. Chương II: Điều tra phân tích, xử lý tình huống:                       Trang: 3

4. Chương III: Các biện pháp thực hiện lãnh đạo, quản lý

tổ chức xây dựng văn hoá nhà trường:                                           Trang: 5

5. Phần III: Kết luận:                                                                      Trang: 7

6. Các tài liệu tham khảo:                                                               Trang: 8

7. Mục Lục:                                                                                    Trang: 9

                                                 Đồng Sơn, ngày 20 tháng 3 năm 2010

                                                                      Người thực hiện

                                                                      Trần Văn Lân